DPPS Logo DPPS Logo slika
Eja močvarica

Eja močvarica (Circus aeruginosus)

Eja močvarica (Circus aeruginosus) je ptica grabljivica iz porodice Accipitiridae. Postoje dve podvrste eje močvarice – Circus aeruginosus subsp aeruginosus koja je selica i Circus aeruginosus subsp harterti koja je stanarica i naseljava severozapadnu Afriku. Ova vrsta se gnezdi od Evrope i severozapadne Afrike do centralne Azije i severnih delova Bliskog istoka. Može se sresti u gotovo svim zemljama Evrope, ali izostaje iz planinskih predela (uglavnom se može naći na do 400 metara nadmorske visine) kao i subarktičke Skandinavije i severnog dela evropske Rusije. Većina populacija eje močvarice su selice, dok manji broj čine stanarice. Neke jedinke prezimljuju u regionima južne i zapadne Evrope sa blažom klimom, dok druge migriraju u Sahel, duž Nila ili u oblast Velikih jezera u Africi ili u Arabiju i Indijski potkontinent. Iz Evrope polaze tokom septembra i oktobra, a vraćaju se tokom marta i aprila. Najčešće se gnezdi u močvarnim područjima (naročito onim bogatim trskom roda Phragmites), travnatim područjima koja su u blizini močvara ili na plavnim livadama. U vreme migracija prati doline reka i obale i gotovo ju je nemoguće u to vreme videti na travnatim ravnicama.

Eja močvarica je izuzetno velika ptica (najveća vrsta eje u Evropi), dužine do 54 centimetra, sa rasponom krila do 1,3 metra i težinom i do 800 grama kod ženki koje su nešto krupnije od mužjaka. Perje kod mužjaka je uglavnom crvenosmeđe boje, ali može biti i crne boje, sa uspravnim svetlo žućkastim prugama na grudima i vratu i vodoravnim na glavi. Noge su žute boje, a kljun je crn. Kod ženke je perje najčešće braon, dok je na temenu i grlu žuto. Mladunci imaju perje nalik ženkama samo slabije žute boje.

U potrazi za plenom leti brzo, nisko i ukočenih krila. Tokom sezone razmnožavanja, oblast lova je smanjena, pa se tada uglavnom hrani močvarnim pticama i malim sisarima koje je lako uhvatiti. Hrani se najčešće patkama poput krdže (Anas crecca), galebovima poput sivog galeba (Larus canus), čigrama poput arktičke čigre (Sterna paradisaea), a takođe lovi i liske (Fulica atra) kao i brojne ptice pevačice, a jede i ptičja jaja. Takođe često lovi i glodare poput bizamskog pacova (Ondatra zibethicus), voluharica, miševa i pacova. Ređe lovi i insekte, ribe, žabe, gmizavce, zečeve i krtice, a ponekad se hrani i lešinama.

Sezona parenja najčešće traje od marta do početka maja. Mužjaci se pare sa više ženki, najčešće dve ili tri, a nad gnezdom izvode akrobacije, prave velike krugove i snažno mašu krilima i glasno se oglašavaju. Mužjak i ženka su obično zajedno samo dok traje sezona parenja i odgoj mladunaca, ali ima i parova koji ostaju zajedno i po nekoliko godina. Gnezdo prave od granja i trave i ženki je potrebno oko 10 dana da pronađe sav potreban materijal. Ženka položi između tri i osam ovalnih belih jaja i na njima leži oko 35 dana i u tom periodu se mužjak stara o ženci. Tokom prve nedelje ženka ptiće hrani iz svog kljuna, a potom mladunci samostalno jedu hranu koja im je doneta u gnezdo. Kako mladunci napreduju sa razvojem, ženka počinje da ih uči lovu, tako da su stariji mladunci sposobni da sami ulove i pojedu manje sisare, a nakon mesec dana napuštaju gnezdo nakon čega i mužjak napušta ženku.

Brojnost ove vrste je u određenim regionima u porastu, ali u nekim delovima areala je u opadanju pre svega zbog uništavanja staništa (uglavnom kroz isušivanje močvarnih područja), sudara sa vetrenjačama za proizvodnju električne energije, ubijanja (naročito velik broj jedinki biva ubijen u oblasti Mediterana tokom seobe) i prekomerne upotrebe pesticida (što dovodi do manje količine plena, ali i direktne smrtnosti od trovanja), a u nekim oblastima je primećeno i trovanje olovom poreklom iz sačmi. Eja močvarica je uvrštena na apendiks II Bernske konvencije, aneks I Direktive o pticama EU, te na apendiks II CITES-a. U Srbiji je eja močvarica proglašena za strogo zaštićenu vrstu.

Autor: Rada Baroš

Ne zadržavamo autorska prava na fotografije. Sve fotografije korišćene u ovom članku preuzete su sa interneta sa public licencom.