DPPS Logo DPPS Logo slika
Južni potkovičar (Rhinolophus euryale)

Južni potkovičar (Rhinolophus euryale)

Južni potkovičar (Rhinolophus euryale) je vrsta slepog miša koja pripada porodici Rhinolophidae (potkovičari – ime su dobili po karakterističnom obliku njuške). Areal južnog potkovičara obuhvata mediteranski region od Iberijskog poluostrva,  preko južne Francuske, Italije, Balkanskog poluostrva, do zapadnih delova Male Azije i Bliskog Istoka (Iran, Irak i Kavkaz) uključujući i severozapadnu Afriku. Ovi mali noćni sisari žive u šumskim i planinskim, krečnjačkim predelima (do 1350 metara nadmorske visine) u pećinama i podzemnim jamama smeštenim u blizini izvora vode. Takođe, nastanjuju različita mediteranska i submediteranska grmlja i maslinjake.

Dužina tela južnog potkovičara je oko 6 centimetara sa dužinom repa oko 3 centimetra, raspon krila je oko 30 centimetara dok je težina tela nešto manje od 20 grama, a ženke su često veće od mužjaka. Krzno je svetlo sivo do crvenkasto smeđe boje sa tamnije obojenim sivo smeđim leđima, a trbušna strana je sivo bele do žute boje. Njuška im je u obliku potkovice obojena svetlo smeđom bojom, uši i membrane krila su im obojene svetlo sivo, a oko očiju su često tamno obojeni. Vrlo su okretni i s lakoćom lete i kroz gustu vegetaciju. Tokom dana su uglavnom u skrovištima (pre svega pećinama, ali u letnjem periodu mogu biti i na tavanima), a čitavu zimu provode hibernirajući u pećinama gde se na jednom mestu može okupiti i 5000 jedinki. Nije redak slučaj da južni potkovičari prave kolonije sa drugim vrstama potkovičara.

Hrane se noću, kada napuštaju svoje pećine i koristeći se eholokacijom pronalaze svoj plen. Uglavnom se hrane moljcima, muvama, tvrdokrilcima, pčelama, ali i drugim insektima te tako mogu pomoći u kontrolisanju insekata koji nanose štetu poljoprivredi.

Parenje počinje u jesen, ali se parenje može nastaviti i zimi u pećinama s tim što nakon parenja ne dolazi odmah do oplodnje nego ženka odlaže oplodnju koja se odigrava tek na proleće. Ženke rađaju jedno mladunče jednom godišnje sredinom juna ili jula. Nakon sedam dana mladunci progledaju, a mesec dana od rođenja mladunci prestaju sa sisanjem, osamostaljuju se i počinju da lete. Ženke formiraju zajednička obdaništa gde zajedno brinu o svojim mladuncima. Jedna takva kolonija može sadržati i do 400 ženki, a ponekad su prisutni i mužjaci iako oni uglavnom imaju zasebna prenoćišta. Polnu zrelost ženke stiču između druge i treće, a mužjaci između prve i druge godine, a životni vek im je oko 13 godina.

Južni potkovičar je na globalnom nivou proglašen za skoro ugroženu, a na evropskom nivou za ranjivu vrstu (jedna je od najređih vrsta potkovičara u Evropi). Brojnost populacije južnih potkovičara poslednjih nekoliko decenija ima trend opadanja u velikom broju zemalja, a glavni razlozi ugroženosti su degradacija staništa (krčenje šuma i uništavanje vodenih i močvarnih površina), uništavanje izvora hrane korišćenjem insekticida, trovanje pesticidima i drugim hemikalijama, direktno ubijanje i uznemiravanje od strane ljudi (najviše kroz pećinski turizam i urbanizaciju). Južni potkovičar je zaštićen Bonskom konvencijom, Bernskom konvencijom, nalazi se na aneksima II i IV Direktive o staništima EU, neka od njegovih staništa su zaštićena u okviru Natura 2000, a u većini zemalja u kojima se može naći je zaštićen zakonom. U Srbiji je južni potkovičar proglašen za strogo zaštićenu vrstu.

Autor: Dragica Damjanović