DPPS Logo DPPS Logo slika
Mrguda

Mrguda (Umbra krameri)

Mrguda (Umbra krameri), poznata i kao crnka ili rapa je vrsta slatkovodne ribe iz porodice Umbridae i jedini je evropski predstavnik ove riblje porodice. Areal ove vrste obuhvata slivove reka Dunav (Češka, Austrija, Slovačka, Mađarska, Bosna i Hercegovina, Hrvatska, Srbija) Prut (Moldavija, Rumunija) i Dnjestar (Ukrajina), a u Srbiji se može naći na Zasavici, Gornjem Podunavlju, Lugomiru, Kraljevcu i Bakrenom Bataru. Naseljava stajaće i sporotekuće vode, mrtvaje i rukavce, gde su uslovi za život drugih vrsta riba dosta nepovoljni.

Može da naraste do 15 centimetara dužine i 30 grama težine, s tim što su mužjaci nešto manji u poređenju sa ženkama. Glava mrgude je relativno krupna u poređenju sa ostatkom tela i na njoj su velike oči, a zubi su raspoređeni samo u donjoj vilici, sitni su, brojni i okrenuti unazad. Leđno peraje se pruža od polovine tela do početka repa i ima 14 žbica najmanje. Na leđnom kao i na repnom peraju ima red tufni. Mrguda je tamnocrvene ili mrke boje sa krupnim krljuštima sa tamnim tačkama i zlatnom linijom duž tela. Često živi u manjim jatima. Za disanje osim škrga koristi i riblji mehur koji joj pomaže da u slučaju kada je koncentracija kiseonika u vodi jako niska može da koristi  kiseonik koji se nalazi u vazduhu tako što ga smešta u riblji mehur. U periodima suša se zakopava u mulj, a van vode može da preživi oko 10 sati.

Hrani se zooplantkonom, insektima, njihovim larvama (naročito larvama komaraca), mekušcima, mokricama (poput vrste Asellus aquaticus), školjkastim račićima (Ostracoda), kopepodama, kozicama, puževima, a ponekad i drugim vrstama riba. Plen čeka u zasedi sve do momenta napada.

Mresti se u proleće (od aprila do maja), noću ili u ranim jutarnjim časovima. Tokom sezone parenja boja podrepnog peraja mužjaka postaje sivozelena. Pred razmnožavanje mužjak prati ženku i njuškom je gurka po stomaku. Nakon što ženka odabere mesto na koje će položiti jaja (najčešće gusto vodeno bilje) mužjak pliva uz nju i čim ženka položi jaja on izbacuje spermu i vrši se oplođenje. Ženka položi i do 2700 žutih, lepljivih jaja, do 2 milimetra u prečniku, koja pažljivo čuva. Razviće traje oko 5 dana. Polnu zrelost dostižu sa dve, a u proseku žive oko 5 godina.

Prema IUCN-u mrguda je svrstana u kategoriju VU (ranjive vrste) i većina populacija je u blagom opadanju. Najviše je ugrožavaju regulisanje toka i izlivanja reka, isušivanje močvara i pojava alohtonih (alohtone vrste – vrste unete na područje koje nije njihovo prirodno stanište najčešće zahvaljujući čoveku) kompetitora poput amurskog spavača (Perccottus glenii). Nalazi se na apendiksu II Bernske konvencije. Zakonom je zaštićena u Mađarskoj, a na crvenim je listama zemalja poput Hrvatske, Moldavije i Austrije. U Srbiji je mrguda pod zaštitom kao strogo zaštićena vrsta.

Autor: Milica Jakšić

Ne zadržavamo autorska prava na fotografije. Sve fotografije korišćene u ovom članku preuzete su sa interneta sa public licencom.