DPPS Logo DPPS Logo slika
Plodovi ogrozda

Ogrozd (Ribes uva-crispa)

Ogrozd (Ribes uva-crispa) poznat i pod imenom jošta je vrsta cvetajućeg grma iz porodice Grossulariaceae. Autohtona je vrsta u mnogim delovima Evrope, zapadne Azije i severne Afrike, raste prirodno u alpskim šikarama i šumama često uz potoke, od Francuske pa prema istoku sve do Himalaja i Indije. Ogrozd je otporan na niske temperature i može da izdrži čak do -25°C, ali ne pogoduju mu visoke letnje temperature jer može doći do oštećenja na listovima. Ogrozd najbolje napreduje tokom promenljivih godišnjih doba, uključujući suve zime i vlažna leta, pa se zbog toga ubraja u prilično tolerantne voćne vrste.

Ogrozd  je žbun do 2 metra visine, sa stablom prekrivenim trnjem i naizmenično postavljenim listovima dugim do 5 centimetara, a koji imaju tri ili pet režnjeva. Period cvetanja je od marta do maja, a cvetovi imaju zvonastu krunicu od 5 listića i mogu biti pojedinačni ili su u grupama od po 3 cveta. Cvetove oprašuju insekti. Plodovi ogrozda su veći u poređenju sa drugim ribizlama, podsećaju na grožđe i najčešće su zelenkasto-žute ili ružičaste boje, ređe bele. Najslađi je ogrozd crvene boje. Plod ogrozda je slične veličine kao i plod grožđa (do 3 centimetra u prečniku), samo je čvršći i prozirniji, a razlika je i u tome što ogrozd na sebi ima sićušne dlačice i izduženu peteljku na dnu. Može biti okruglog, ovalnog, kruškastog ili sasvim izduženog oblika. Zreo plod obično je spreman za branje u julu. Interesantno je da se u jednom grmu mogu zajedno sresti i kiselkasti i veoma slatki plodovi, ali svaki od njih sadrži mnoštvo malenih jestivih semenki. Plodovima se hrane brojne vrste insekata i ptica kao i veverice. Životni vek ogrozda je prosečno 15 godina, prve plodove razvija nakon druge, a maksimalnu plodnost dostiže od pete do osme godine. I plodovi i cvetovi su pokriveni žlezdastim dlakama, ali postoje i sorte s glatkom kožicom ploda.

Ogrozd je bogat flavonoidima i antocijaninima koji pomažu u borbi protiv raka, upala, neuroloških oboljenja i starenja. Plod osim što može da se jede sirov može i da se koristi za spravljanje pekmeza ili kolača i pita. U plodu se takođe nalaze i antioksidatni polifenoli koji se koriste u sprečavanju raka debelog creva. Osim navedenog ogrozd je bogat i vitaminom C (i do 20 puta više vitamina C se nalazi u ogrozdu nego u pomorandži) koji se, što je dosta bitno, ne gubi tokom kuvanja. Pored vitamina C ogrozd je bogat i vitaminima A i vitaminima grupe B, a sadrži i brojne minerale poput bakra, fosfora, gvožđa, kalcijuma, kalijuma, magnezijuma i mangana. Veliki broj ovih jedinjenja pomaže u sprečavanju pojave dijabetesa, osnaživanju mišića srca kao i u usporavanju starenja. Iako je ogrozd danas čest u Nemačkoj i Francuskoj, čini se da se tamo nije puno gajio u srednjem veku, iako je divlje voće bilo cenjeno zbog rashlađujućih svojstava. Poboljšane sorte ove biljke verovatno su prvi uzgajali holandski baštovani. Krajem XVIII veka, ogrozd je postao omiljeni predmet hortikulture, čiji su napori uglavnom bili usmereni na povećanje veličine ploda. „Grm ogrozda“ korišćen je tokom XIX veka u delovima zapadne Evrope kao žargonski izraz za stidne dlake i otuda proizilazi tamošnja izreka da se bebe „rađaju pod grmom ogrozda“. Danas je poznato oko 2000 sorti ogrozda, uz 2 osnovna tipa: američki i evropski. Evropski ogrozd je veći plodom i mnogo ukusniji, dok američki ogrozd raste kao divlja biljka na širokim prostranstvima Severne Amerike i Sibira. Iako ga bogatstvo svim pomenutim jedinjenjima čini jednom od najzdravijih voćki, danas je gotovo zaboravljen, jer je zbog trnolikog žbunja prilaz plodovima često nepristupačan.

Ogrozd generalno gledano nije ugrožena vrsta mada neke populacije jesu u opadanju. Ogrozd može da “oboli” od ozbiljnih gljivičnih bolesti koje mogu biti prenete na četinare i koje mogu da eliminišu čitave četinarske šume, pa je njegovo uzgajanje zabranjeno zakonom u nekim državama SAD-a i na tim područjima nije dozvoljena sadnja ogrozda na udaljenosti manjoj od 1 kilometar u odnosu na već postojeće šume belog bora. U Srbiji je podvrsta ogrozda Ribes uva-crispa subsp uva-crispa proglašena za zaštićenu vrstu.

Autor: Jelena Laković

Ne zadržavamo autorska prava na fotografije. Sve fotografije korišćene u ovom članku preuzete su sa interneta sa public licencom.