DPPS Logo DPPS Logo slika
Pastrmka glavatica

Pastrmka glavatica (Salmo marmoratus)

Pastrmka glavatica (Salmo marmoratus) ili mramorna pastrmka je slatkovodna riba iz porodice Salmonidae. Naseljava reke koje pripadaju Jadranskom slivu u Italiji (severne pritoke reke Po, takođe basene reka Talmento, Pijava, Livenca, Brenta, Adiđe), Sloveniji (basen reke Soča), Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini (basen reke Neretve), Crnoj Gori (basen reke Morače, Skadarsko jezero) i Albaniji i Srbiji (basen Belog Drima). Nažalost šanse da je ova riba nestala iz reka koje pripadaju basenu Belog Drima su vrlo velike što bi značilo da je ova vrsta nestala sa teritorije naše zemlje. Preferira hladne i brzo tekuće planinske potoke i rečice sa šljunkovitim dnom.

Telo joj je izduženog valjkastog oblika, a boja varira od crvenosive do tamnozelenkaste sa tamnim prugama pa te šare podsećaju na mermer (otud je i izveden latinski naziv ove vrste). Neke glavatice imaju i crvene mrlje koje se javljaju samo duž bočne linije tela.  Intenzitet boje se razlikuje u zavisnosti od okruženja. Prosečna veličina ribe je od 30 do 70 centimetara, a najveći ulovljeni primerak bio je veličine čak 120 centimetara. Najteže pastrmke glavatice su težile oko 30 kilograma, mada su prosečne težine znatno manje. Karakteristična osobina ove ribe jeste veličina njene glave, koja čini i do četvrtine ukupne dužine tela, pa otuda i naš naziv “glavatica”. Ima snažne čeljusti i zube.

U pitanju je grabljivica koja se, dok je mlada, hrani planktonom i larvama komaraca, a kasnije sitnom ribom i bentosnim insektima i rakovima. Tokom hranjenja voli da se skriva i da čeka plen u rupama u blizini rečnih obala. Hrana je nekim krupnijim ribama, pticama grabljivicama, sisarima poput vidre, ali i čoveka. Insekti se ponekad hrane njenim jajima.

Mužjaci postaju polno zreli u dobi od oko 3 godine, a ženke tokom 4. godine. Mrest se odvija u novembru i decembru kad je temperatura vode oko 11°C. Ženka ikru polaže na šljunkovito dno i ravoj embriona traje oko 6 nedelja. Kao i druge pastrmke i mramorna pastrmka odlaže jaja u zaštićena područja koja potom napušta. Jaja se izlegu nekoliko meseci nakon mresta.

Nažalost, javljaju se velike pretnje po opstanak ove vrste zbog izgradnje  brana, kao i zbog zagađenja vode, prekomernog ribolova i hibridizacije s drugim, uvezenim vrstama pastrmke naročito sa potočnom pastrmkom (Salmo trutta). Sve navedeno je dovelo do toga da je ovo trenutno jedna od najugroženijih slatkovodnih riba Jadranskog basena te je stoga ova vrsta stavljena na aneks II Direktive o staništima EU. Danas je ostalo svega nekoliko čistih populacija, ali skladištenjem čistih sojeva (na čemu se naročito radi u Sloveniji) može da se poboljša ovakva trenutna situacija. U Srbiji je pastrmka glavatica proglašena za strogo zaštićenu vrstu.

Autor: Jelena Laković

Ne zadržavamo autorska prava na fotografije. Sve fotografije korišćene u ovom članku preuzete su sa interneta sa public licencom.