DPPS Logo DPPS Logo slika
Cvet plućnjaka

Plućnjak (Pulmonaria officinalis)

Plućnjak (Pulmonaria officinalis) ili kudrovac, lisac, medunika, džigerišnjak je zeljasta biljka iz porodice Boraginaceae, a ime roda potiče od latinske reči ,,pulmoa“ što znači pluća. Ova autohtona vrsta je jedna od najrasprostranjenijih biljaka u Evropi gde raste u listopadnim (grabovim, hrastovim, bukovim) i bukovim mešanim šumama (ređe četinarskim), od nizija do planina na nadmorskoj visini do 1800 metara. Može da raste duž ograda, na obalama potoka, uz puteve i u baštama. Javlja se na blago vlažnim do vlažnim, dubokim bogatim zemljištima i uglavnom raste u senci.

Plućnjak je biljka koja ima razgranat rizom, čitav nadzemni deo je pokriven maljama, a visina stabljike može biti i do 30 centimetara. Bazalni listovi su zeleni, srcasti, manje ili više izduženi i zašiljeni, uvek sa zaobljenim i oštro definisanim belim ili bledo zelenim mrljama, a dugi su do 12 centimetara. Gornja površina listova ima sitne kvržice i prilično je dlakava. Prizemni listovi imaju duge drške, a na stabljikama se nalaze manji, tamno zeleni sedeći listovi. Cvetovi plućnjaka imaju pet latica koje su u početku crvene ili ružičaste, a kasnije prelaze u plavo-ljubičastu boju, promenom pH vrednosti unutar latica. Cveće sadrži boju koja pripada antocijaninima i menja boju iz crvene (kisele) u plavu (alkalnu). Period cvetanja se proteže od marta do maja, a oprašivanje vrše pčele, bumbari i leptiri. Plod plućnjaka je dlakava, sjajna, čvrsta, jajasta orašica, a seme u plodu sazreva od maja do juna. Listovima ove biljke se hrane gusenice moljca Ethmia pusiella kao i neke vrste puževa.

Plućnjak ima mnogobrojna medicinska svojstva, a sadrži soli aluminijuma, kalijuma i kalcijuma, vitamin C, saponine, tanine, flavonoide… Terapijska upotreba ove biljke datira još iz XVI veka, a u to vreme se lekovito dejstvo neke biljke na određene organe povezivalo sa sličnošću pojedinih delova biljke sa telesnim organima pa su tako u slučaju plućnjaka, oblik biljke i svetle mrlje dovedene u vezu sa plućnim bolestima. Od plućnjaka se pravi čaj koji se koristio za lečenje bronhitisa, gripa, astme, kašlja, a pomešan sa bokvicom i rastavićem koristio se za lečenje tuberkuloze. Osim toga, ova biljka ima jako antibiotsko i antioksidantno dejstvo. Sveži listovi i cvetovi mogu se jesti kao dodatak salati, ali se češće konzumiraju kuvani u čorbi.

Ova biljka generalno gledano nije ugrožena, ali određenim populacijama preti opasnost od prekomernog branja zarad upotrebe plućnjaka u tradicionalnoj medicini. U Srbiji je plućnjak proglašen za zaštićenu vrstu.

Autor: Rada Baroš

Ne zadržavamo autorska prava na fotografije. Sve fotografije korišćene u ovom članku preuzete su sa interneta sa public licencom.