DPPS Logo DPPS Logo slika
Sićevačka klisura

Sićevačka klisura

Sićevačka klisura se nalazi u jugoistočnom delu Srbije (na teritorijama Niša i Bele Palanke), udaljena 14 kilometara od Niša, između sela Prosek i naselja Dolac i deo je rečne doline reke Nišave. Nišava je usekla Sićevačku klisuru između Svrljiških planina i Suve planine u dužini od 17 kilometara. Litice klisure su na pojedinim delovima visoke i po 400 metara, a širina klisure se kreće između 50-ak metara u najužem do oko 550 metara u najširem delu. Sama klisura spaja Nišku kotlinu sa Belopalanačkom kotlinom i predstavlja najkraću vezu između srednjeg i donjeg Ponišavlja, tačnije predstavlja najkraću vezu između gornjeg i donjeg dela srednjeg Nišavlja. Klisura je podeljena na dve celine: gornju – Crnčansko-gradištanski kanjon i donju – Ostrovičku klisuru. Sićevačka klisura predstavlja izuzetan primer mešavine i interakcije geoloških, geomorfoloških i hidroloških fenomena. Kada je reljef u pitanju klisura se može podeliti u četiri dela: prvi deo je Kusača (771 metar) koja je pošumljena hrastovom, grabovom i lipovom šumom, drugi deo klisure je dugačak 3 kilometra i obrastao je rastinjem i predstavlja ulaz u Ostrovičku kotlinu, treći deo je Ostrovička kotlina duga 2 kilometra koja je prekrivena vinogradima i obradivim zemljištem, voćnjacima i njivama i četvrti deo, Gradištanski kanjon pripada kanjonskom delu klisure i dug je 5,5 kilometara. Sićevačka klisura je zbog svoje izuzetne biološke raznovrsnosti proglašena za park prirode. Spada u II kategoriju zaštite zbog očuvanih prirodnih ekosistema, živopisnih predela, očuvanih geomorfoloških karakteristika i jedinstvene flore i faune. Klisura je prvi put zaštićena 1977. godine, da bi potom 2000. godine uredbom Vlade bila proglašena parkom prirode od regionalnog značaja sa površinom od 7746 hektara. Bogato kulturno nasleđe je još jedna odlika koja krasi ovo područje. Na ovim prostorima se nalazi mnoštvo manastira od kojih su najznačajniji manastir Svete Petke u Ostrovici, manastir Svete Bogorodice u Sićevu i manastir Vavedenja Svete Bogorodice. Ovaj izuzetan predeo je pod lupom arheologa i antropologa, jer je na ovim prostorima otkriveno paleolitsko naselje koje se smatra jednim od najbogatijih na Balkanu. U klisuri su pronađeni ostaci kostiju i oruđa iz praistorije i srednjeg veka. Kroz klisuru prolaze i dva veoma važna stara puta, rimski Via Militaris i Carigradski drum. Zbog izolovanosti u Sićevačkoj klisuri su se zadržali kulturni oblici i običaji iz XVIII i XIX veka, kao i sa početka XX veka i to u vidu starih kuća, crkvica i lokalnih groblja.

Sićevačka klisura predstavlja predeo sa izuzetnim prirodnim odlikama i jedinstvenom florom i faunom. Pored šuma hrasta, graba i lipe veliko florističko bogatstvo predstavljaju endemične, reliktne, kao i ugrožene vrste, a ukupan broj biljnih vrsta u klisuri je oko 1200. U Sićevačkoj klisuri se od biljnih vrsta mogu naći žalfija (Salvia officinalis) kojoj je Sićevačka klisura najsevernije prirodno stanište, žutilica (Coronilla emerus) submediterenska vrsta retka u Srbiji, srpska (Ramonda serbica) i natalijina ramonda (Ramonda nathaliae) – poznate i kao biljke feniksi, divlji jorgovan (Syringa vulgaris), sedefčić (Ruta graveolens), mečja leska (Corylus corulna)… Na kraškim delovima rastu oštri žednjak (Sedum acre), beli žednjak (Sedum album) i trnjina (Prunus spinosa). Pored ovih biljaka klisuru nastanjuju i kleka (Juniperus communis), hajdučka trava (Achillea millefolium), majčina dušica (Thymus serpyllum), kantarion (Hypericum perforatum)…

Fauna klisure je takođe vrlo bogata. Što se tiče ribljih vrsta koje se mogu pronaći u Nišavi, nije prisutan veliki broj vrsta, a među predstavnicima ihtiofaune možemo istaći dvoprugu ukliju (Alburnoides bipunctatus), klena (Squalius cephalus) te potočnu mrenu (Barbus meridionalis). Među gmizavcima u klisuri se mogu naći šumska kornjača (Testudo hermanni) kao i zmije poput belouške (Natrix natrix) i smuka (Zamenis longissimus), ali i otrovnice poput šarke (Vipera berus) i poskoka (Vipera ammodytes). Kada je o fauni ptica reč treba istaći da je u Sićevačkoj klisuri zabeleženo preko 100 različitih vrsta ptica među kojima su kratkoprsti kobac (Accipiter brevipes), suri orao (Aquila chrysaetos), zmijar (Circaetus gallicus), sivi soko (Falco peregrinus), osičar (Pernis apivorus), golub dupljaš (Columba oenas), gugutka (Streptopelia decaocto), grlica (Streptopelia turtur), jarebica kamenjarka (Alectoris graeca), prepelica (Coturnix coturnix), jarebica (Perdix perdix), poljska ševa (Alauda arvensis), strnadica kamenjarka (Emberiza cia), kreja (Garrulus glandarius), crvenoglavi svračak (Lanius senator), mediteranska beloguza (Oenanthe hispanica), žutokljuna galica (Pyrrhocorax graculus), zelena žuna (Picus viridis), buljina (Bubo bubo), ćuk (Otus scops)… Nekada se u Sićevačkoj klisuri i njenoj blizini mogao videti i lešinar – bela kanja (Neophron percnopterus), ali danas ga nažalost više u Srbiji ne možemo videti osim kada zaluta na teritoriju naše zemlje. Što se tiče sisara u klisuri se mogu pronaći šakal (Canis aureus), lisica (Vulpes vulpes), divlja mačka (Felis silvestris), vidra (Lutra lutra), jazavac (Meles meles), lasica (Mustela nivalis), tvor (Mustela putorius), evropska krtica (Talpa europaea), evropski jež (Erinaceus europaeus), zec (Lepus europaeus), prugasti poljski miš (Apodemus agrarius), veverica (Sciurus vulgaris), slepo kuče (Spalax leucodon) kao i brojne vrste slepih miševa. Takođe je u klisuri bilo moguće videti i riseve (Lynx lynx), ali su oni danas nažalost nestali sa područja ovog parka prirode.

Autor: Rada Baroš

Ne zadržavamo autorska prava na fotografije. Sve fotografije korišćene u ovom članku preuzete su sa interneta sa public licencom.