DPPS Logo DPPS Logo slika

Stara planina

Podeli na:

Park prirode Stara planina nalazi se u istočnoj Srbiji i zahvata površinu od oko 142219 ha. Pod zaštitom je države kao prirodno dobro od izuzetnog značaja, svrstano u prvu kategoriju. Područje Stare planine proglašeno je za park prirode 1997. godine. Odlikuje se izuzetnom biološkom raznovrsnošću. Na ovom području žive endemične vrste biljaka, zaštićene i strogo zaštićene vrste, kao i vrste na spisku ugrožene evropske flore. Što se životinjskog sveta tiče, Park prirode Stara planina predstavlja stanište za ptice gnezdarice, sisare, vodozemace, gmizavace i ribe.

Stara planina je strogi prirodni rezervat sa velikim brojem raznovrsnih biljnih zajednica (fitocenoza): šumske, žbunaste, livadske, pašnjačke i tresavske. Visinski se uočavaju pojasevi sa pojedinim dominantnim vrstama: hrastov pojas, bukov pojas, smrčev pojas i pojas subalpske žbunaste vegetacije. Do sada je izdvojeno nekoliko lokaliteta koji su proglašeni za stroge prirodne rezervate. Ti regioni su:  Draganište, Golema reka, Vražja glava, Tri čuke, Smrče (Arbinje) i Kopren. Dugogodišnja istraživanja pokazala su da Stara planina spada u floristički najbogatije delove Srbije, Balkana i Evrope. Specifičan geografski položaj, raznovrsnost geološke podloge, nadmorska visina i istorijski razvoj povoljno su uticali na izuzetnu raznolikost biljnog sveta ovog područja. Pod zaštitom su stavljeni bor krivulj (Pinus mugo), zelena jova (Alnus viridis), stepski lužnjak (Quercus pedunculiflora), gorocvet (Adonis vernalis), planinska sasa (Pulsatilla alpine), kosovski božur (Paeonia peregrina), planinski javor (Acer heldreichii), šumski ljiljan (Lilium martagon), tresavski kaćun (Dactylorhiza cordigera), patuljasta perunika (Iris danfordiae) i dr. Među prirodnim retkostima nalazi se i nekoliko vrsta orhideja, a svakako su značajne i druge retke vrste, među kojima neke i endemske: krilasti zvončić (Campanula calycialaia),  pikobojka (Swertia perennis), karpatska tocija (Tozzia alpine), Pančićeva žablja trava (Senecio pancici), planinska zvončica (Soldanella hungarica), ruđevica (Oxyria digyna), debeljača (Pinguicula balcanica), rosulja (Drosera sp.), kukurjak (Eranthis hyemalis), žuta lincura (Gentiana lutea) i pegava lincura (Gentiana punctata). Mnoge od njih su takođe zaštićene ili se čak nalaze u Crvenoj knjizi flore Srbije.

Tradicija prikupljanja samoniklih lekovitih i jestivih biljaka izuzetno je bogata i duga i predstavlja značajno nasleđe. Sakupljanje za sopstvene potrebe obično ne ugrožava opstanak ovih biljaka na prirodnim staništima, ali su one izvor zarade za mnoge stanovnike ovih predela. Zato su mnoge vrste zakonom zaštićene, a njihovo prikupljanje zabranjeno ili ograničeno i kontrolisano.Na obroncima Stare planine mogu se sresti i lekovite vrste, kao što su obična kleka, kopitnjak, rusa,  sapunjača, zečji trn, krušina, bela imela, divlja anđelika i mnoge druge. Široko područje koje zahvata Stara planina ima raznovrsne biljne zajednice sa velikim brojem biljnih vrsta, samoniklog šumskog voća među kojima se svojom učestalošću i brojnošću mogu izdvojiti borovnica, brusnica i malina. Na Staroj planini rastu i gljive, među kojima su kračun, rudnjača, blagva ili knjeginja, pravi vrganj, kraljevski vrganj, lisičarka, sunčanica i druge.

Na području Stare planine zastupljena su četiri bioma, u okviru čijih staništa je raznovrsna fauna koja prati vertikalnu zonalnost, a ogleda se kroz bogastvo faune dnevnih leptira, gmizavaca, vodozemaca, riba, a posebno čitavo područje Stare planine predstavlja region faune ptica i sisara. Čitavo područje Stare planine predstavlja jedan od najveći diverziteta faune ptica na planini u Srbiji. Od ptica koje su svoje utočište pronašle u Parku prirode Stara planina treba istaći gaćastu kukumavku (Aegolius funereus) i druge vrste sova, planinskog detlića (Dendrocopos leucotos), riđeg mišara (Buteo rufinus), sivog sokola (Falco peregrinus), surog orla (Aquila chrysaetos) i tetreba (Tetrao urogallus). Stara planina je uključena u registar područja od međunarodnog značaja za ptice Evrope (IBA), a to IBA područje zahvata površinu od 44000 ha.

Autor: Anđela Šukara