DPPS Logo DPPS Logo slika
Cvetovi šumske sirištare

Šumska sirištara (Gentiana asclepiadea)

Šumska sirištara (Gentiana asclepiadea) je vrsta biljke iz porodice Gentianaceae, a za ovu vrstu postoji velik broj drugih narodnih naziva poput svećica, šumski srčanik, gencijana, srčenjak, asklepijeva sirištara, encijan, trava od žutice, plava lincura… Ova biljka se može pronaći u centralnim i istočnim delovima Evrope, Maloj Aziji i severu Irana (kod nas je možete naći na primer na Staroj planini). Raste na rudinama, tresavama, pašnjacima, vlažnim livadama, obodima šuma i žbunjaka najčešće na većim nadmorskim visinama. Razvija se na osunčanim staništima ili u polusenci na neutralnim ili blago kiselim zemljištima koja su bogata humusom.

Može da naraste do visine od jednog metra. Ima dobro razvijen rizom (koji često ima simbiotsku vezu sa mikoriznim gljivama) iz kog polaze uspravne negranate stabljike koje su šuplje. Listovi su često naspramno raspoređeni, lancetasti i ušiljeni pri vrhu, nemaju lisnu dršku, a mogu biti dugi do 8, a široki do 5 centimetara. Cveta od jula do septembra. Cvetovi su pojedinačni, nalikuju zvonu ili trubi, a smešteni su u pazuhu listova. Mogu biti dugački do 5 centimetara, tamnoplave su boje sa crvenim i ljubičastim pegama i svetlim linijama, dok ređe cvetovi mogu biti beli, svetloplavi ili ljubičasti. Plod je čaura u kojoj se formira veliki broj sitnih semenki. Osim semenima šumka sirištara može da se razmnožava i delovima rizoma. Ovu biljku u ishrani koriste razne vrste biljnih vaši, puževa i puževa golaća. Nema naročitih problema sa parazitskim vrstama iako je primećeno da se na šumskoj sirištari može razviti gljiva Cronartium flaccidum.

Rizom šumske sirištare se koristio u tradicionalnoj medicini i to suv ili u vidu tinkture, a korišćen je za jačanje organizma, podsticanje rada sistema za varenje, poboljšavanje rada jetre, kao i za lečenje rahitisa ili anemije. Često se od mlevenog rizoma može spravljati lekoviti čaj, a rizom je najbolje sakupljati tokom jeseni ili ranog proleća. Ova biljka je zbog svoje lepote popularna ukrasna baštenska biljka.

Šumska sirištara je u nekim državama Evrope ugrožena pa je tako u Mađarskoj i Nemačkoj označena kao ranjiva vrsta, a kao skoro ugrožena u Hrvatskoj. U delovima Francuske, Nemačke i Švajcarske ova vrsta je pod zaštitom dok je na celoj teritoriji Poljske branje ove biljke strogo zabranjeno. U Srbiji je podvrsta šumske sirištare Gentiana asclepiadea subsp. asclepiadea proglašena za zaštićenu vrstu.

Autor: Stefan Palalić

Ne zadržavamo autorska prava na fotografije. Sve fotografije korišćene u ovom članku preuzete su sa interneta sa public licencom.