DPPS Logo DPPS Logo slika
Cvast velikog čička

Veliki čičak (Arctium lappa)

Veliki čičak (Arctium lappa) je vrsta dvogodišnje biljke iz porodice Asteraceae poznata u narodu još kao lopuh, repuh, veliki lopuh, konjski čičak, lepušina i podlanica, a ujedno je i najčešća vrsta čička. Poreklom je iz umerenih delova Evroazije, ali je danas rasprostranjen po čitavom svetu te se smatra invazivnom vrstom u Severnoj Americi i Australiji. Raste na zapuštenim mestima, livadama, žbunjacima, pored puteva, na neobrađenom zemljištu, uz obale reka i potoka, močvarama i oko naselja na nadmorskim visinama do 2500 metara. Najčešće se može videti na osunčanim mestima i nađubrenom, rastresitom zemljištu koje je bogato azotom.

Koren ove biljke je mesnat i dug do 60 centimetara iako u prečniku uglavnom ne raste preko 2 centimetra. Stabljika je uspravna, tvrda, crvenkaste boje i dostiže visinu i do 2 metra. Stablo je granato u donjem delu koji ujedno nosi i znatno krupnije jajasto okruglo lišće (prečnika i do pola metra) sa dugim lisnim drškama dok je lišće pri vrhu stabljike znatno sitnije. Listovi su sa gornje strane tamnozeleni dok su sa donje prekriveni sivim dlačicama. Cveta u periodu između jula i septembra. Cvetovi su dvopolni purpurnocrvene ili ružičaste boje i formiraju glavice do 3 centimetra u prečniku koje formiraju gronje. Delovi cvasti su povijeni poput kukica što plodu čička omogućava da se zakači za krzno životinje i da na taj način bude rasejano seme. Plod velikog čička je ahenija, a sadrži veliku količinu duguljastog do 6 milimetara dugog semena. Lišćem ove biljke se hrane gusenice nekih vrsta leptira kao što je Myelois circumvoluta, dok se pčele, moljci i leptiri često hrane nektarom velikog čička.

Koren velikog čička između ostalog sadrži inulin, tanine, lignine, skrob, kalcijum, gvožđe, cink, magnezijum, selen, aminokiseline, kao i vitamine C, E, B1, B2 i B3. Koren se sakulja tokom jeseni i proleća, a koristio se za lečenje oboljenja kose, za pročišćavanje krvnih sudova i mokraćnih kanala, izbacivanje viška tečnosti, za sniženje šećera u krvi, protiv upala, ekcema, čireva. Takođe koren može da se jede, a popularan je kao namirnica u Japanu (gde se od njega može praviti i alkolno piće miso), Koreji i Tajvanu, a tokom srednjeg veka bio je popularan i u Evropi. Koren se još koristi i u proizvodnji šampona, proizvoda za negu kose i kozmetike. Osim korena koji je jestiv sirov ili skuvan jestivi su i mladi izdanci, listovi i peteljke, a listovi i seme takođe imaju lekovita svojstva. Listovi se beru mladi i od njih se može spravljati čaj za lečenje osipa i nadutosti. Seme se sakuplja kada sazri, a Kinezi su ga koristili za lečenje prehlade, gripa i kožnih oboljenja. Ipak i pored toga što može da se jede i što ima lekovita svojstva veliki čičak može izazvati i iritacije kože, očiju i disajnih puteva.

Zbog svog širokog rasprostranjenja, stabilnih populacija i nepostojanja većih pretnji na globalnom nivou ova vrsta nije ugrožena te samim tim nije ni zaštićena u većini država iako je u nekim zemljama poput Estonije označena kao skoro ugrožena. U Srbiji je podvrsta velikog čička u narodu poznata kao zeleni čičak (Arctium lappa subsp. lappa) proglašena za zaštićenu vrstu.

Autor: Rada Baroš

Ne zadržavamo autorska prava na fotografije. Sve fotografije korišćene u ovom članku preuzete su sa interneta sa public licencom.