DPPS Logo DPPS Logo slika
Zlatni ljiljan

Zlatni ljiljan (Lilium martagon)

Zlatni ljiljan (Lilium martagon) poznat je i kao šumski ljiljan, divlji ljiljan, zlatan, turski ljiljan (zbog latica povijenih unazad u obliku turbana)… Višegodišnja je šumska zeljasta biljka iz porodice Liliaceae. Prirodni areal ove vrste ljiljana su Evropa i zapadna i centralna Azija tj. oblast koja se proteže od Portugala pa sve do Mongolije. Uspeva na rastresitom tlu na osunčanim i polusenovitim mestima na planinskim livadama, tresavama, na rubovima šuma i u listopadnim šumama (naročito šumama bukve) do nadmorske visine od 2100 metara.

Zlatni ljiljan ima lukovicu žute boje dugu oko 5 centimetara i lukovica predstavlja jedini deo biljke koji preživljava zimu. Dostiže visinu uglavnom do 80 centimetara, ali može da naraste i do 200 centimetara. Stablo je okruglo, zelene boje ponekad prekriveno smeđim mrljama, a pri vrhu i pri dnu je bez listova, često sa kratkim dlakama. Listovi su grupisani pršljenasto sa 4 do 8 listova na srednjem delu stabljike, eliptični ili lancetasti, pri vrhu šiljati, dugi oko 16 centimetara. Cveta od juna do avgusta, a cvetovi su dvopolni i skupljeni u grozdaste cvasti koje vise na dugim i tankim drškama. Na cvetnim drškama se nalazi do 11 ružičasto purpurnih cvetova, veoma jakog mirisa koji je najintenzivniji predveče i tokom noći. Ima 6 latica dugih do 4,5 centimetra, lancetasto izduženih i uvijenih naviže, suženih pri osnovi i prekrivenih tamnoljubičastim ili smeđim pegama. Prašnici su crvene boje i dugi oko 3 centimetra, a plodnik je izdužen sa trorežnjevitim žigom. Oprašivanje zlatnog ljiljana vrše pčele, leptiri kao i moljci iz porodice Sphingidae. Plod je okruglasta čaura duga 3 centimetra iznutra ispunjena mnogobrojnim smeđim, pljosnatim semenkama koje se oslobađaju tokom septembra i oktobra. Ovom biljkom se hrane biljne vaši i puževi, a napadaju je i gljivice i virusi.

U srednjem veku alhemičari su pokušali da proizvedu zlato iz „zlatnih” lukovica ove biljke. Lukovice su jestive, mogu se kuvati, pržiti ili se suše, samelju i koriste kao brašno. Kod nas nije dozvoljeno koristiti lukovice ovog ljiljana s obzirom da je zaštićen kao prirodna retkost. Lukovica ima diuretska svojstva, a može da se koristi i za ublažavanje simptoma kod problema sa srcem, menstruacijom ili osipima. Uzgaja se u baštama kao ukrasna biljka zbog izuzetno lepog izgleda i snažnog mirisa, ali ne trebaju da je uzgajaju ljudi koji imaju mačku kao kućnog ljubimca jer je zlatni ljiljan za mačke jako otrovan pa čak i smrtonosan.

Populacije zlatnog ljiljana su u opadanju pre svega zbog čovekovog uticaja tj. prekomernog branja te je iz tog razloga u nekim zemljama poput Poljske, Austrije, Hrvatske i Rumunije stavljen pod zaštitu. U Srbiji je ova biljka proglašena za zaštićenu vrstu.

Autor: Dragica Damjanović

Ne zadržavamo autorska prava na fotografije. Sve fotografije korišćene u ovom članku preuzete su sa interneta sa public licencom.